Het oorspronkelijke pand was een volledige vakwerkbouw van het breedhuis-type. In het begin van de 18de eeuw werd de benedenverdieping versteend. Hoewel in de 18de eeuw grote rechthoekige ramen voorkomen vertoont dit bouwwerk nog duidelijk de klassieke kruiskozijnen afgezet met kalksteen, waarbij de bovenlichten met diefijzers (tralies) bezet zijn. De onderste delen van de kruisramen zijn voorzien van luiken.

De bovenverdieping is in stijl- en regelwerk en overkraagt de stenen onderbouw. Het gebruik van St.-Andrieskruisen bij de wandverdeling is een typisch Maaslands verschijnsel. Vlechtwerk met leem was de oorspronkelijke wandbedekking, deze is nu vervangen door een vulling met bepleisterd baksteen. Op de eerste verdieping vindt men een reeks van gekoppelde kloosterkozijnen in hout met daarboven twee houten zolderluiken. De kroonlijst wordt gedragen door vijf houten steunen (klossen).

Bronnen:
- P. Denis e.a., Architectuur wandeling Tongeren, van de middeleeuwen tot heden (200?) 34.

Diephuis

Het is een diephuis. De daknok staat immers loodrecht op de straatlijn. Dit is vrij uitzonderlijk in (Belgisch-)Limburg, waar men een voorkeur had voor breedhuisgevels met een daknok die evenwijdig loopt met de straatlijn.

De voorgevel is uitgevoerd in vakwerk, opgevuld met vlechtwerk en leem. In de twee zijgevels en in de achtergevel werd tussen 1450 en 155o het vakwerk omwille van brandgevaar volledig vervangen door baksteen en mergel (speklagen). Enkel voor de brandbestrijding beter bereikbare voorgevel bleef in vakwerk.

Middeleeuwse overkragingen

Een mooi voorbeeld van stijl- en regelwerk herkent men boven in de puntgevel. De eerste en tweede verdieping zijn overkragend uitgevoerd, zoals gebruikelijk was in de middeleeuwen, doorlopen tot in de 17de eeuw. Hierbij springt de bovenliggende verdieping uit ten opzichte van de onderliggende verdieping. De redenen hiervoor zijn niet helemaal duidelijk. Misschien werd dit gedaan om ruimte te winnen in de dichtbebouwde stadscentra. Zeer waarschijnlijk speelde de bescherming tegen afstromende regen een grote rol. De vier draagbalken per verdieping zijn versierd. Deze op de tweede verdieping worden gedragen door consoles versierd met duivelskoppen of maskeroenen.

Merknaam uit vervlogen tijden

Rond de eeuwwisseling tussen de negentiende en twintigste eeuw huist de behangpapierfabriek Dommershausen in deze panden. Dat bedrijf geeft zijn naam aan de merkwaardige huizen.

Recentelijk werd dit en het gelijkaardige aanpalende gebouw gerestaureerd en omgevormd tot winkelpand. Beide panden vormen een mooie combinatie tussen restauratie en hedendaagse architectuur.

Bronnen:
- P. Denis e.a., Architectuur wandeling Tongeren, van de middeleeuwen tot heden (200?) 20-21.
- Toerisme Tongeren, Ambiorix route (2009) 20.

De constructie

Een vakwerkhuis heeft in essentie een houten skelet, bestaande uit een aantal achter elkaar geplaatste verticale stijlen (gebinten) en horizontale balken, die er overheen gelegd worden (gebintplaten). Het houten skelet vormt de dragende constructie voor het dak, gevormd door een reeks kapgebinten. Bij meerdere verdiepingen wordt het raamschema boven elkaar herhaald.In de middeleeuwen en tot in de 17de eeuw vrijwel steeds met gebruik van overkragingen, waarbij de moerbalken uitsteken ten opzichte van het wandvlak, en de bovenliggende verdieping uitspringt ten opzichte van de onderliggende.

Bouwmateriaal

De voorkeur van de timmerlieden en handelaren ging uit naar eiken. Een stevige, rechte boom, uiterst geschikt om balken kantrecht uit te zagen. Het hout werd vanuit de Ardennen via de Maas en zijn zijrivieren naar o.a. Maastricht getransporteerd.

Typisch voor de vakwerkbouw is het houten geraamte van horizontale regels en verticale stijlen. Vlechtwerk van stokken of planken en leem vult de open ruimte ertussen.

De bouwwijze

De timmerlui fabriceerden in de werkplaatsen de onderdelen van het houten bouwskelet voor. Een soort prefab-productie zoals tegenwoordig met betonnen elementen gebeurt. De verticale, horizontale en dwarse balken kregen elk een nummer zodat de timmerlui op de kavel precies wisten hoe ze een pand moesten optrekken. Omdat het middeleeuws Maastricht een stad was met heel nauwe straten en stegen moest er wel voorgeproduceerd worden. Op de bouwplaats was geen plek om te zagen.

Overgang van vakwerk naar steen

In de steden

Het verdwijnen van de vakwerkbouw is een zeer langdurig proces geweest, dat eigenlijk pas in de 19de eeuw volledig voltooid was. Het versteningsproces heeft  voornamelijk te maken met het geweldige brandgevaar dat de houtbouw opleverde.

Aan de bouw van nieuwe vakwerkpanden in Maastricht komt in de loop van de 18de eeuw een eind. Na de grote stadsbrand in 1612, waarbij een deel van de Brusselsestraat in de as werd gelegd, kwamen er strengere voorschriften. Vakwerk verdween achter stenen gevels in Maaslandse stijl. De oude vakwerkbouw in Tongeren is vooral verdwenen door de ‘Grote brand in 1677′.

Chronologische stadia van het versteningsproces:

1. Muren waartegen de haarden zich bevonden (achtergevel) werden eerst versteend.
2. Het aanbrengen van stenen zijgevels als brandmuren.
3. Het rieten dak wordt vervangen door een dak van tichels, leien en later dakpannen.
4. De ruimten tussen het houtskelet worden gevuld met baksteen in plaats van met leem.
5. De ondersteuning. De benedenverdieping wordt gedeeltelijk of volledig in steen opgetrokken o.a. als maatregel tegen opkomend vocht.

Op het platteland

Op het Zuid-Limburgse platteland is daarentegen veel vakwerkbouw bewaard gebleven. De strengere brandvoorschriften kwamen daar pas veel laten tot stand. De vakwerkskeletten werden ook veel vaker hergebruikt.

Verborgen erfgoed?

In het Limburgse heuvellandschap zijn de vele vakwerk boerderijen beeldbepalend. Terwijl in de steden de vakwerkbouw tot het verborgen erfgoed hoort. Veel vakwerkbouw is van de buitenkant niet zichtbaar omdat het schuilgaat achter stenen voor- of achtergevels. De oudst bestaande vakwerkbouw in Maastricht dateert uit 1406. Het betreft een tussenmuur in een pand aan de Kleine Straat 9-11. Tot de bekendste (zichtbare) vakwerkbouw in Maastricht behoort het Dinghuis.

Bronnen:
- P. Denis e.a., Architectuur wandeling Tongeren, van de middeleeuwen tot heden (200?) 5-6.
- Toerisme Tongeren, Ambiorix route (2009) 20.
- Casper Cillekens, Vakwerkbouw, het verborgen erfgoed in: ‘De Limburger’ (19 juni 2008). Artikel n.a.v. tentoonstelling ‘Vakwerk! In Maastricht en de euregio’.

Vooral ontgonnen ten behoeve van bouwsteen. In deze groeve was een champignonkwekerij gevestigd. Betonnen vloeren en enkele luchtschachten herinneren hier nog aan.  Ook heeft de groeve kortstondig als grotwoning gediend.

Vooral ontgonnen ten behoeve van bouwsteen. In deze groeve was een champignonkwekerij gevestigd. Voor toeristische rondleidingen werden er allerlei houtskooltekeningen aangebracht.

Er zijn twee (naast elkaar gelegen) ingangen. Beide waren afgesloten door muren, in de hoofdingang is een poortje gemaakt.

Bronnen:
- Werkgroep Oud Sint Pieter, Sint Pieter in oude ansichten (1991).

De Vrijheid Sint Pieter

De naam St. Pieter is afkomstig van de kerk van het dorp, die is gewijd aan de apostel Petrus (St. Petrus = St. Pieter). Deze plaatsnaam is reeds uit de 13de eeuw bekend en staat al op een kaart uit 1598. In de Middeleeuwen was St. Pieter de ‘Vrijheid St. Pieter’ (‘Sti Petri’) en deze behoorde tot het prins-bisdom Luik.

Aan de noordzijde grensde St. Pieter aan de stad Maastricht, alwaar de zuidelijke tak van het riviertje de Jeker de grens vormde. Deze liep langs de eerste, van 1229 daterende walmuur van Maastricht. Door aanslibbing van de noordelijke oever verlegde de Jeker (en daarmee de grens) zich langzaam naar het zuiden. Maastricht heeft in 1486 de aangeslibde gronden geannexeerd. Door het uitbreiden van de omwalling werden deze gronden binnen de stad gebracht waarna daar een nieuwe wijk, de Nieuwstad, ontstond. Na 1465 werd deze grens nogmaals verlegd, ditmaal door de aanleg van een aantal vestingwerken buiten de stadsmuur.

De gemeente Sint Pieter

Aan de aparte status van de gemeente St. Pieter kwam in 1920 definitief een einde toen het door Maastricht werd geannexeerd.

De St. Pietersberg

Binnen de grenzen van de gemeente St. Pieter lag de beroemde Sint Pietersberg die al meerdere eeuwen tot de voornaamste (toeristische) bezienswaardigheden van Maastricht behoorde.

Bronnen:
- Werkgroep Oud Sint Pieter, Sint Pieter in oude ansichten (1991).
- B.G. Graatsma, De flora van de omstreken van Maastricht in de 19de eeuw (2003) 85 en Van Schaik, 1941.

Bronnen:
- Werkgroep Oud Sint Pieter, Sint Pieter in oude ansichten (1991).

• de in 1875 gebouwde hoeve Zonneberg,
• de negentiende-eeuwse hoeve Lichtenberg,
• de hoeve Caestert,
• hoeve Le Sart.

Bronnen:
- Werkgroep Oud Sint Pieter, Sint Pieter in oude ansichten (1991).

Bronnen:
1 – Dr. J.W. Sluiter, Dr. P.F. van Heerdt e.a., Flora en Fauna van het Gebied van Caestert tussen Kanne en Ternaaien (1964) 47.